Ura izango da, gero eta gehiago, gure etorkizunerako baliabide natural garrantzitsuenetako bat. Aezkoa ibarrean, baliabide hori estuki lotuta dago egitura geologiko konplexu batekin eta denboran zehar kontserbatzen lagundu duten ekosistema berezi batzuekin: aezkeran «lintsak» izenez ezagutzen dira zohikaztegiak. Hezegune horiek benetako ur-gordailuak eta balio ekologiko handiko guneak dira.

Herritarrak natur ondare baliotsu horretara hurbildu eta ondare horren ezagutza eta kontserbazioa sustatzeko asmoz, zohikaztegiaren inguruko Hiritar Zientziaren esperientzia bat jarri zen martxan. Nafarroako Gobernuko Ingurumen Sailaren laguntzei esker egin ahal izan zen ekimena, Urtxintxa Aisialdi Eskolaren eta Iratilur mikrokooperatibaren laguntzarekin. Ekimena apirilaren 30ean hasi zen, Garralda eta Otsagabiako DBHko 4. mailako ikasleek zohikaztegian lehen murgiltze zientifikoa egin zutenean. Maiatzaren 31n, ekainaren 14an eta ekainaren 27an egindako hiru irteerekin jarraitu zuen esperientziak. Bisitariek eta bertako biztanleek parte hartu zuten. Jardunaldi horietan, parte-hartzaileak ekosistema horren funtzionamendura hurbildu ziren, eta inguruneko hainbat elementuri buruzko datuak jaso zituzten, hala nola urari, lurzoruari eta landarediari buruzkoak. Horrela, zohikaztegiak eguneroko paisaia izateari utzi eta benetako laborategi natural bihurtu zen.

Azken irteera, OKEren bidez antolatua, joan den abuztuaren 21ean egin zen, aurten zonaldean eragin duen lehortearen ondoren, zohikaztegia bere onera etortzen hasi zenean. Jarduerak oso harrera ona izan du. Parte-hartzaile askorentzat, esperientziak berekin ekarri du beren ingurunean zegoen ekosistema baten balioa aurkitzea, orain arte haren garrantzia eta aberastasun naturala aitortu gabe baitzeuden.

Jardunaldietan lortutako datuak proiektuaren emaitzen parte izango dira. Horiez gain, naturalistaren koaderno bat ere egingo da, zeina egiten ari baita orain, eta jardueran zehar eskuratutako jakintza eta esperientzia batzuk jasoko ditu. Aurkezpena irailaren 18an izanen da Otsagabiako NIZen eta irailaren 19an KulturOlan, Orbaizetan. Bi topaketetan, gainera, Asun Berastegi biologoak eta Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) irakasleak parte hartuko du, eta hitzaldi bat emango du hezegune berezi horien balio ekologikoan sakontzeko.

2025eko Zohikaztegien Mundu Egunean, Venezian egin zen, «Zohikaztegi globalak tokian bertan babestea» lelopean, eta gogoeta bat partekatu zen, ekimenaren espiritua modu poetikoan laburbiltzen duena:

“Zohikaztegiak irakasleak dira, atsedenaren irakasleak, uraren zaintzaileak, eboluzio klimatikoaren, konposizioaren eta deskonposizioaren liburutegiak. Beraiek baldin badakite, guk ere jakin dezakegu”.

 

Zohikaztegi artikulua Irati Irratian